Buldan adının ilk geçtiği kaynaklar arasında 1530 yılında yazılmış olan “Muhasebe’i Vilayet’i Anadolu Defterini” gösterebiliriz. Bu defterde Lazikiye (Denizli) Kütahya Livası içinde bir kaza olarak gösterilmektedir. Bu kazanın köylerinde biri

Buldan adının ilk geçtiği kaynaklar arasında 1530 yılında yazılmış olan “Muhasebe’i Vilayet’i Anadolu Defterini” gösterebiliriz. Bu defterde Lazikiye (Denizli) Kütahya Livası içinde bir kaza olarak gösterilmektedir. Bu kazanın köylerinde biri Kaş-Yenice bucağına bağlı BULADAN köyüdür. Bu ad Boladan şeklinde de okunabilir. Bu köy bu günkü Buldan’dır. Başka bazı kaynaklarda da Arapça harflerin okunuşu tarzlarına göre Boldan Boladan şeklinde okumakta mümkündür. Buldan adının kaynağı konusunda birkaç görüş vardır. Bunların arasında en ciddi olanı kelimenin kökeninin Apollonos kelimesinden geldiğidir.
1834 tarihli İngilizce bir kaynakta Buldan’ın adı Bulladan olarak geçmektedir. Bulladan adının Apollonos Hieron adlı şehirden geldiği belirtilmektedir. Apollonos Hieron, Buldan yakınında bir Eski Çağ yerleşim merkeziydi. Bu çalışmalarda Buldan adının Bulladan ve Bullandan olarak iki değişik şekilde yazılabileceği görülmektedir. İkinci yazılış şeklinin yöredeki Rumlar arasında daha sıkça duyulduğu belirtilmektedir.
Buldan adının kaynağı konusunda rivayetten öteye geçmeyen bazı görüşler de mevcuttur. Yerleşim yerinin dağların eteğinde olması nedeniyle Boldağ diye adlandırıldığı, çok tanınmış aranılan dokumaları ürettiği için “Bulda al” diye adlandırıldığı ve Helenistik döneminde ticari yolları üzerinde yeni şehirler kurulduğu gibi eski şehirler de inşa ediliyordu. Buldan’ın Yenice Beldesi yakınındaki Tripolis’in bu dönemde Bergama Krallığı’nca kurulduğu bilinmektedir. M.Ö. 133’te bölge Roma İmparatorluğu’na bağlanmıştır. Bilindiği üzere Roma İmparatorluğu M.S. 395’te Doğu ve Batı Roma İmparatorlukları’na ayrılmıştı. Anadolu ve dolayısıyla Buldan ve yöresi Selçuklu Türklerinin gelişine kadar Bizans yönetiminde kalmıştır.
Denizli ve havalesinde görülen ilk Türk birlikleri 1070’te buralara gelen Avşin Bey komutasındaki birliklerdir. Ancak Türklere Anadolu kapılarının açılması 1071 Malazgirt savaşında Büyük Selçuklu Devleti hükümdarı Alpanslan’ın yenmesiyle mümkün olmuştur.
Kılıç Aslan 1102’de Denizli’yi fethetmiş ancak Bizans Batı Anadolu’da kaybettiği bazı yerleri ve arada Denizli’yi 1119’da geri almıştır. 1211 yılında Aydın Kuyucak İlçesindeki Antiyokla ile Alaşehir arasında engebeli bir alanda yapılan savaş sonucu Anadolu Selçuklu Devleti ile Bizans arasındaki sınır belirlenmiştir. Bu sınır Buldan havalesinde Büyük Menderes Nehri idi. Yani Sarayköy ve Denizli yöresi Anadolu Selçuklularına kalırken Buldan yöresi Bizans içine bırakılıyordu. Bu sınır uzun süre değişmemiştir.
13.yüzyılın sonlarında Denizli ve havalesinde Germiyanoğullarının bölgeyi egemenlikleri altına almayı uğraştıkları görülür. Buldan ve havalesinin Türklere geçmesi Germiyanoğullarınca gerçekleştirilmiştir. 1368’de Germiyanoğulları Denizli’yi tamamen ele geçirmişlerdir. Yıldırım Beyazıt 1390’da Germiyanoğulları Beyliğini sona erdirmiş. Buldan ve havalesi de, böylece Osmanlı Devletine kalmıştır.
Buldan 1779’da Aydın iline bağlı bucak, 1807 yıllarında yine Aydın’a bağlı ilçe olmuştur. 1883’de Denizli sancağına bağlanmış ve Denizli’nin 1923’de il olması üzerine Buldan’da Denizli’ye bağlı ilçe olmuştur. Ayrıca Kurtuluş Savaşı sırasında 1920’de Yunanlılarca işgal edilen Buldan 04 Eylül 1922’de bağımsızlığına kavuşmuştur

ESKİ BULDAN EVLERİ

Eski Buldan evleri Kentsel SİT Kapsamında koruma altına alınmış olup özellikleri korunmaya çalışılmaktadır.

Geçmiş yıllarda bilinçsizce yıkımına izin verilen ve yerlerine beton evlerin yapıldığı eski Buldan evleri Safranbolu evlerinden daha üstün yapılardır...

Geçmiş yıllarda bilinçsizce yıkımına izin verilen ve yerlerine beton evlerin yapıldığı eski Buldan evleri Safranbolu evlerinden daha üstün iken sayıca az kalmış bulunmaktadır. Ahşap ve cumbalı olan eski Buldan evlerinin saçak ve bacaları ,Cumbalı sundurmaları ayrı bir güzellik taşır. Bacalarda göze çarpan gerdanlıklar bambaşkadır. Aynı zamanda bu evler birbirinin Manzarasını engellememektedir.
Buldan [Denizli) pilot bölgesi kentsel kültür varlıkları ikinci dönem alan çalışması, 6 - 20 Eylül 2002 tarihleri arasında gerçekleşti­rilmiştir. Alan çalışmasına katılan kişilerce yürütülen büro çalışması ise Ekim ayında başlamıştır ve de­vam etmektedir. 2001 döneminde olduğu gibi proje yürütücüsünün danışmanlığı ve denetiminde ikişer kişiden oluşan gruplar, önce yapı adasını tanıtan yerleşim fişleri, ar­dından anıt fişleri hazırlamışlardır. 2001 ve 2002 çalışma dönemleri birlikte düşünüldüğünde Buldan kentsel kültür varlıkları, yerleşim ve anıt olmak üzere toplam 700’ün üzerinde envanter fişi, ayrıca say­dam ve siyah/ beyaz fotoğraf olmak üzere 4500’ün üzerinde film karesi ile belgelenmiştir.
Buldan'ın gerek yerleşim biçimi ge­rekse çoğunluğu konut olan tek ya­pı stoku açısından özgünlüğünü bü­yük ölçüde koruduğu 2001 yılı çalış­masında dile getirilmişti. Buldan'ın Türkiye'nin kültür varlıkları birikimi açısından son derece önemli olan bu özelliğini belgelemek amacında-ki çalışmamız, bu yıl 2001 yılında incelenen alanı çevreleyen dokuya yönlendirilmiştir. 2002 dönemi alan çalışması, geçen yılın gözlemlerini bir kez daha doğrulayan veriler sağlamıştır.
Ayrıca, öngörülmeyen biçimde Yeni Buldan denilen çağ­daş yerleşme bölgesinde erken Cumhuriyet döneminde yapılmış kayda değer mimari özellikleri olan ve yapıların varlığı görülmüş ve tarihi bölgede, envanteri bu yıl tamamla­namayan kesime eklenen bu kültür varlıkları ile birlikte Buldan'da, en az bir sezon daha çalışmayı gerek­tirecek bir birikim olduğu ortaya çıkmıştır.

BULDAN BAĞ EVLERİ
Buldan kırsal mimarlık envan­ter çalışmasının ilk bölümü, kent yerleşmesinin çevresindeki vadi ve tepelerde yer alan bağlar bölgesin­de gerçekleştirilmiştir. Sekiz gün süren saha çalışmasında, Akyar, Vakıf, Bulak, Haydar, Kestane Deresi ile Karadere bağlarında envanter ça­lışması yapılmıştır. Kent merkezinden yürüyerek ulaşı­labilen bu bölgelerde, tepelerde ve vadide yer alan bag evleri geniş araziler içinde konumlanmıştır. Ça­lışma kapsamı içindeki bağlar, kent yerleşmesinin batısında ve güne­yinde yer almaktadır. Bu alanda, bölge sınırlan ve bağ sınırları bir­birlerinden net olarak ayrılama­makta; genelde yollar ve dereler bölgelerin sınırlarını oluştururken arazinin doğal yapısına uygun alçak duvarlar, dereler, setler ya da da yollar bağ sınırlarını tanımlamakta­dır. Arazinin doğal eğimini büyük ölçüde koruyarak setler halinde düzenlenen bağlarda, geniş alanla­rı kaplayan üzüm bağlarının yanı sı­ra çeşitli meyve ağaçlan da bulun­maktadır.
Buldan merkez yerleşmesinin ku­zeybatısındaki vadide yer alan Vakıf bölgesinin bağ evleri, basit ve çok özenli olmayan ahşap ve kagir yığ­ma yapım tekniği ile yapılmış olup mekân boyutları, malzemesi ve mi­mari biçimlenmesiyle doğal çevre ile bütünleşen bir görünüme sahip­tir. Vadi ve tepe yerleşmesini kap­sayan Haydar, Bulak ve Kestane Deresi'nde bulunan bağ evleri mal­zeme ve yapım tekniği ile diğer bağ evlerine benzemekle birlikte, kent manzarasına hâkim konumları ile diğerlerinden farklılaş-maktadırlar.
Buldan'a giriş yolunun batısındaki bölgede bulunan, diğer bölgelere göre daha az engebeli olan ve orta­sından geçen Karadere'den adını alan Karadere bağlarında ise tasa­rım, işçilik ve malzeme açısından daha farklı ve özenli bir mimarinin varlığından söz edilebilir. Bağ evleri, geçmişte nisan - ekim ayları arasındaki dönemde kullanı­lırken günümüzde sadece bağ bo­zumu döneminde, yani ağustos so­nu - ekim başı arasında çok kısa bir süre için kullanılmaktadır. Kapalı bir mekân ile genelde onun önünde yer alan yarı açık 'ayazlık' mekânın­dan oluşan bağ evleri, kendi arazi­lerine ve varsa manzaraya yönelik olarak planlanmış yapılardır.

.